امید، یادبودی در دفاع از حقوق بشر در ایران
یک سرگذشت

منوچهر نجاتی

درباره

سن: ۱۷
ملیت: ايران
مذهب: احتمال قوی اسلام
وضعیت تأهل: مجرد

مورد

تاریخ اعدام: ۱۳۵۹ — ۱۳۶۰
محل: کرمانشاه، استان کرمانشاه، ايران
نحوه اعدام: اعدام فراقضایی
اتهامات: جرم نا‌مشخص
سن در زمان ارتکاب جرم: ۱۷

موارد نقض حقوق بشر در این مورد

اعدامهای فراقضایی


سازمان های ملی و بین الملل حقوق بشر به کرات مقامات جمهوری اسلامی ایران را، از بدو تأسیس تا کنون، در مورد اعدام های فرا قضایی مخالفین چه در داخل و چه در خارج ازکشور شماتت کرده اند. گرچه گزارشاتی در مورد قتل بیش از دویست نفر دردست می باشد اما تعداد دقیق قربانیان این قتل‌ها هنوز نامعلوم است.

اعدام های فرا قضائی در ایران به ندرت پی گیری شده. چند فقره ای که در شرائط استثنایی، تحت فشار افکار عمومی، پی گیری شده به کشف مسئولیت مقامات اطلاعاتی کشور منتهی گردیده است. درخارج از کشور در ممالکی چون فیلیپین، اندونزی، ژاپن، هند و پاکستان در آسیا، و دوبی، عراق، و ترکیه در خاور میانه تا قبرس، فرانسه، ایتالیا، اطریش، سوئیس، آلمان، نروژ، سوئد و انگلستان در اروپا، و ایالات متحده آمریکا در آنسوی اقیانوس آتلانتیک، مخالفین به طرق مختلف توسط مأمورین جمهوری اسلامی مورد سؤقصد قرار گرفته و کشته شده اند. در بیشتر موارد مظنونی شناسایی نشده ومقامات محلی حکم بازداشتی صادر نکرده اند. اما شواهد، مدارک و ردپا هایی که از تحقیقات پلیس و مقامات قضایی محلی به دست آمده همه فرضیه جنایت دولتی را تأئید می کند.

 نوع تشکیلات و اجرای این قتلها دال بر وجود الگوی واحدی است که بنا به گفته دادستان سوئیسی، رولان شاتلن، دارای  پارامترها مشترک و یک برنامه ریزی دقیق می باشد.از تشابهات بین این قتل ها در کشور های مختلف چنین استنباط شده که دولت ایران آمر اصلی این جنایات است. درتحقیقاتی که در باره  قتل شخصیت های شناخته شده در فرانسه، آلمان و سوئیس انجام شده مدارک و اسنادی به دست آمده دال بر مشارکت و مباشرت مقامات و مستخدمین دولت جمهوری اسلامی.

در فرانسه معاون وزارت پست و تلگراف جمهوری اسلامی غیاباً به جرم قتل دو تن از مخالفین ایرانی به حبس ابد محکوم شد. در آلمان (برلن) مأمورین اطلاعاتی جمهوری اسلامی و حزب الله لبنان به جرم قتل چهار تن از مخالفین جمهوری اسلامی به حبس ابد محکوم شدند. در ارتباط با همین جنایت، مقامات قضایی آلمان یک قرار توقیف بین المللی برعلیه وزیر اطلاعات و امنیت وقت صادر کردند.  دادگاه جنایی برلن، که به این قتل رسیدگی می کرد، رسماً اعلام نمود که عالیترین مقامات دولت جمهوری اسلامی ایران دستور این قتل را صادر کرده اند. تصمیم این قتل در یک کمیته ای به نام "کمیته عملیات ویژه" اخذ شده که اعضای آن عبارتند از: رئیس جمهور، وزیر اطلاعات و امنیت (وواک)، وزیر امور خارجه، نمایندگان دستگاه های امنیتی و سایر سازمان ها و سرانجام رهبر انقلاب.

مقامات رسمی جمهوری اسلامی مسئولیت شماری چند از این جنایات را به عهده گرفته، در حالیکه نقش نظام را در وقوع قتل ها دیگر مصرانه تکذیب نموده اند. در طول دهه هفتاد مسئولین هرگونه دخالت را در اعدام های فرا قضایی تکذیب کرده اند. اکثر اوقات رژیم این جنایات را به اعضای اپوزیسیون نسبت می دهد. معهذا این جنایات ازنظر آرمانی و حقوقی از بدو تشکیل نظام توسط مقاماتش توجیه شده.

در بهار سال هزار و سیصد و پنجاه و هشت، اولین قاضی شرع دادگاه های انقلاب اسلامی تصمیم نظام را مبنی بر اجرای اعدام های فرا قضایی رسماً اعلام نمود و این تصمیم را چنین توجیح نمود :

 

"...این ها محکوم به اعدام شدند،  در نظر ملت ایران اگر کسی بخواهد در خارج، در هر کشوری، آن ها را ترور کند، هیچ دولتی حق ندارد او را به عنوان تروریست محاکمه کند؛ زیرا او عامل اجرای حکم دادگاه انقلابی اسلامی است. لذا آن ها مهدور الدم هستند و در هر جا باشند حکم در باره آن ها همین است. افراد را در کشورهای خارجی اعدام کند، عامل اجرای حکم دادگاه محسوب خواهد شد."


این سیاست نظام در طول تاریخش تداوم داشته چنانچه بیش از ده سال پس از این اظهارات، وزیر اطلاعات و امنیت نظام در حالیکه در مورد موفقیت های نیروهای امنیتی سخن می راند در مورد حذف مخالفین چنین اشاره کرد:

 

" بعلاوه ما موفق شدیم به بسیاری از این گروهک ها در خارج از کشور و در سر مرز ضرباتی وارد کنیم."

نقض حقوق بشر

بر اساس اطلاعات موجود، احتمال می‌رود حقوق بشری که در زیر می آید در مورد این شخص نقض شده باشد:

  • حق آزادی و امنیت شخصی و حق مصونیت از دستگیری و بازداشت خودسرانه

اعلامیه جهانی حقوق بشر، ماده ٣ ؛ میثاق بین المللی حقوق مدنی و سیاسی، ماده (١)٩.

  • حق محکوم نشدن برای انجام یا عدم انجام عملی که در زمان فعل یا ترک فعل، به موجب قوانین ملی یا بین المللی جرم شناخته نمی‌شده است.

اعلامیه جهانی حقوق بشر، ماده (٢)١١   ؛ میثاق  بین المللی حقوق مدنی و سیاسی، ماده ۱۵، ماده (٢)٦

  • حق مصونیت در مقابل مداخلات خودسرانه و غیر قانونی در زندگی خصوصی و تعرض به حیثیت و اسم و رسم

اعلامیه جهانی حقوق بشر، ماده ١٢؛ میثاق بین المللی حقوق مدنی و سیاسی، ماده (١)١٧.

  • حق آزادی فکر، وجدان و مذهب از جمله حق ابراز و تغییر مذهب یا معتقدات، چه فردی و چه جمعی

اعلامیه جهانی حقوق بشر، ماده ١٨؛ میثاق بین المللی حقوق مدنی و سیاسی، ماده (١)١٨، ماده (٢)١٨، اعلامیه در باره از میان برداشتن همه شکل‌های نارواداری و تبعیض مبتنی بردین یا اعتقاد، ماده ١، ماده ۶.

کمیته حقوق بشر سازمان ملل در توضیحات کلی خود (۴٨)٢٢ به تاریخ ٢٠ جولای ١٩٩٣ تصریح کرده است که آزادی "داشتن یا برگزیدن" یک مذهب یا عقیده شامل آزادی انتخاب مذهب یا عقیده است، نیز شامل حق تغییر مذهب یا عقیده یا حق برگزیدن دیدگاه‌های الحادی و حق حفظ مذهب یاعقیده خویش می‌باشد. ماده ۱۸، پاراگراف ۲ میثاق بین المللی حقوق مدنی و سیاسی اعمال فشاری را که به حق داشتن یا انتخاب مذهب یا معتقدات لطمه وارد آورد منع می‌کند، از جمله استفاده از تهدید، فشارهای جسمی و تنبیه‌های جزائی برای مجبور کردن افراد متدین یا غیر مذهبی جهت گرویدن به عقاید مذهبی یا پیوستن به گروه‌ها، ترک مذهب یا معتقدات، یا تغییر مذهب‌.

  • حق آزادی عقیده و بیان شامل داشتن عقیده بدون بیم و اضطراب و آزادی در کسب اطلاعات و افکار و اخذ و انتشار آن است

اعلامیه جهانی حقوق بشر، ماده ١٩؛ میثاق بین المللی حقوق مدنی و سیاسی، ماده (١)١٩، ماده (٢)١٩.

  • حق تشکیل مجامع مسالمت‌آمیز

اعلامیه جهانی حقوق بشر، ماده ٢٠؛ میثاق بین المللی حقوق مدنی و سیاسی، ماده ٢١.

  • حق اجتماع آزادانه با دیگران از جمله حق تشکیل اتحادیه‌های صنفی و پیوستن به آن برای حمایت از منافع خود

اعلامیه جهانی حقوق بشر، ماده ٢٠؛ میثاق بین المللی حقوق مدنی و سیاسی، ماده (‍١)٢٢.

  • حق متمتع شدن از فرهنگ خاص خود و متدین بودن به دین خود مجتمعاً با افراد گروه خود به عنوان عضو اقلیت قومی یا مذهبی

اعلامیه جهانی حقوق بشر، ماده ١٨؛ میثاق بین المللی حقوق مدنی و سیاسی، ماده ٢٧

  • حق تساوی در مقابل قانون و حق برخورداری از حمایت قانون بدون هیچگونه تبعیض

اعلامیه جهانی حقوق بشر، ماده ٧؛ میثاق بین المللی حقوق مدنی و سیاسی، ماده ٢٦.

حق برخورداری ازحداقل تضمین‌های آیین دادرسی

  • حق متهم به اصل برائت تا زمانی که در یک دادگاه صالح، مستقل و بیطرف مقصر بودن او بر طبق قانون محرز شود

اعلامیه جهانی حقوق بشر، ماده (۱)۱۱، میثاق بین المللی حقوق مدنی و سیاسی، ماده (١)١۴ وماده (٢)١۴

حقوق مربوط به دوران بازداشت پیش از محاکمه

  • حق متهم به تفهیم فوری اتهام

میثاق بین المللی حقوق مدنی و سیاسی، ماده (٢)٩، ماده الف (٣) ١۴

  • حق داشتن وکیل و ارتباط با وکیل منتخب خود به شکل محرمانه

میثاق بین المللی حقوق مدنی و سیاسی، ماده (٣)١۴ د اصول اساسی نقش وکلا، ضمیمه، ماده ١، ماده ٢، ماده ۵، ماده ۶، ماده ٨.

  • حق داشتن وقت و تسهیلات کافی برای تهیه دفاعیات خود

میثاق بین المللی حقوق مدنی و سیاسی، ماده (٣)١۴ ب اصول اساسی نقش وکلا، ماده ٨،

  • حق مصونیت در مقابل شهادت اجباری علیه خود و اعتراف اجباری به جرم

میثاق بین المللی حقوق مدنی و سیاسی، ماده (٣)١۴ ز

  • حق مصونیت در مقابل هر نوع خشونت، شکنجه و یا بی‌احترامی به حیثیت ذاتی شخص انسان

اعلامیه جهانی حقوق بشر، ماده ۵، میثاق بین المللی حقوق مدنی و سیاسی، ماده ٧؛ کنوانسیون ضد شکنجه، مجازاتهای بیرحمانه، غیرانسانی یا اهانت‌آمیز، ماده ١، ماده ٢.

حقوق مربوط به محاکمه

  • حق برخورداری از یک محاکمه علنی و منصفانه در مدت زمان معقول

میثاق بین المللی حقوق مدنی و سیاسی، ماده (٣)٩، ماده (١)١۴ ماده ج (٣)١۴

  • حق سؤال از شهودی که علیه او شهادت می‌دهند و حق دعوت و سؤال از شهود برای دفاع در شرایطی برابر با شهود دادستان

میثاق بین المللی حقوق مدنی و سیاسی، ماده (٣)١۴ ه

  • حق بر خورداری از صدور علنی حکم دادگاه

میثاق بین المللی حقوق مدنی و سیاسی، ماده (١)١۴

حقوق مربوط به حکم

  • حق درخواست رسیدگی به جرم و محکومیت در یک دادگاه عالی‌تر

میثاق بین المللی حقوق مدنی و سیاسی، ماده (۵)١۴

  • حق درخواست عفو یا تخفیف مجازات

میثاق بین المللی حقوق مدنی و سیاسی، ماده (۴)۶.

  • حق مصونیت از تعقیب و مجازات مجدد برای جرمی که قبلاً در یک دادگاه حکم قطعی برائت یا محکومیت صادر شده باشد

میثاق بین المللی حقوق مدنی و سیاسی،  ماده (٧)١٤.

حکم اعدام
  • حق زندگی، حق ذاتی انسان است و نباید فردی را خودسرانه از آن محروم کرد

اعلامیه جهانی حقوق بشر، ماده ٣ ؛ میثاق بین المللی حقوق مدنی و سیاسی، ماده (١)۶، ماده (١)٩؛ دومین پروتکل اختیاری میثاق بین المللی حقوق مدنی و سیاسی برای الغای مجازات اعدام، ماده ١.

  • حق مصونیت در مقابل مجازات بیرحمانه، غیرانسانی و اهانت‌آمیز

میثاق بین المللی حقوق مدنی و سیاسی، ماده ٧؛ کنوانسیون ضد شکنجه، مجازاتهای بیرحمانه، غیرانسانی یا اهانت‌آمیز، ماده ١، ماده ٢.

  • حق مصونیت از مجازات اعدام در مورد جرائمی که متهم در موقع ارتکاب آن کمتر از هیجده سال داشته. حق مصونیت زنان باردار از مجازات اعدام

میثاق بین المللی حقوق مدنی و سیاسی،  ماده (٥)٦  ؛

کنوانسیون حقوق کودک،  ماده ٣٧ الف.

 

ملاحظات

اطلاعات در خصوص کشته شدن آقای منوچهر نجاتی فرزند ربابه و علی، از مصاحبه بنیاد عبدالرحمن برومند با یکی از نزدیکان وی (١٩ فروردین ١٣٩٧)، فرم الکترونیکی ارسال شده به بنیاد برومند (٢۵ اسفند ١٣٩۶) و هم چنین مدارک متعدد درباره شکایت مطرح شده توسط خانواده نجاتی از افرادی که در ربودن فرزندشان نقش داشتند، از جمله نامه‌ایی از سپاه پاسداران کرمانشاه (١١ شهریور ١٣۶٠) و شواهد مرگ وی به بنیاد برومند، بدست آمده است. اطلاعات در مورد گروه و افرادی که آقای نجاتی را دستگیر کرده‌اند، از سایت بیداران، خبرگزاری فارس (١ مهر ١٣٨٩) و روزنامه کیهان (١١ مهر ١٣٨٩) جمع آوری شده است.

آقای نجاتی، کوچکترین پسر خانواده و متولد ۱۳۴۲ در کرمانشاه بود. او مجرد و دانش‌آموز سوم دبیرستان در رشته ریاضی فیزیک بود. اعضا خانواده و دوستانش او را فردی مهربان، باهوش، درس‌خوان، سر به راه، روشن و عدالت‌جو توصیف می‌کنند که رابطه‌اش در خانه و با دیگران خوب بود و آزارش به کسی نمی‌رسید. آقای نجاتی به موسیقی و ریاضیات علاقه زیاد داشت. (مصاحبه بنیاد(

بر اساس اطلاعات موجود، آقای نجاتی در بخش دانش‌آموزی و دانشجویی سازمان پیکار (دال دال) فعالیت می‌کرد. فعالیت او در این سازمان نوشتن شعار، پخش اعلامیه، فروش نشریات سازمان و هم چنین تشکیل جلسات سیاسی بود. آقای نجاتی یک بار پیش از سال ١٣۶٠ برای چند روز دستگیر و پس از اخذ تعهد آزاد شده بود. او در زمان دستگیری آخر ١٧ ساله بود. (مصاحبه بنیاد(

قوانین بین‌المللی بطور اکید استفاده از مجازات اعدام را برای افرادی که در هنگام ارتکاب جرم زیر۱۸ سال سن بوده‌‌اند ممنوع کرده است. ایران به عنوان یکی از کشورهای عضو میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی و کنوانسیون حقوق کودک متعهد گشته است که افرادی را که در دوران کودکی مرتکب جرم شده‌‌اند اعدام نکند.

مرگ آقای نجاتی

بنا بر اطلاعات موجود، آقای نجاتی در صبح روز ٢٠ تیر ماه ١٣۶٠ توسط چهار نفر افراد شناخته شده از گروه شیت*، در کرمانشاه ربوده شد و به بیرون شهر کرمانشاه در منطقه تنگ کنشت بین کوهستان طاق بستان برده شد و مورد ضرب و شتم قرار گرفت. پس از آن خبری از او نبود و مفقودالاثر شد.

بر اساس اطلاعات موجود، آقای نجاتی ساعت ۶ صبح آن روز به همراه دوستش برای شعارنویسی از خانه‌اش در محله ششم بهمن شهرستان کرمانشاه خارج شد و در حوالی میدان سی‌متری، توسط چهار نفر از اعضای گروه شیت* مورد شناسایی قرار گرفت و با تهدید اسلحه متوقف و بازرسی شد. پس از بازرسی، افراد گروه شیت قصد دستگیری آقای نجاتی و دوستش را داشتند که هر دو فرار کردند. اما در کوچه‌ای بن‌بست به دام افتادند. چهار عضو گروه شیت آنها را سوار ٢ موتورسیکلت کرده و از شهر خارج کردند. در بین راه موتور حامل دوست آقای نجاتی خراب شد و آنها مجبور به توقف شدند، در حالی که موتور حامل آقای نجاتی به مسیر خود به سمت منطقه طاق بستان در خارج از شهر ادامه داد. هنگامی که دوست آقای نجاتی به محل رسید، مشاهده کرد که آقای نجاتی نیمه جان و خون آلوده است و افراد هم مشغول کتک زدن وی هستند. پس از آن دوست آقای نجاتی نیز مورد ضرب و شتم قرار گرفت. اعضای گروه شیت سپس به دوست آقای نجاتی گفتند که آنها قصد کشتن آقای نجاتی را دارند و او می تواند برود و اگر ماجرا را به کسی بگوید او را نیز خواهند کشت. اما او قبول نکرد، رو به مهاجمان گفت تا منوچهر را نیز آزاد نکنند از آنجا نخواهد رفت. مهاجمان دو گلوله به سوی وی شلیک کردند و او ناچار از ترس جان فرار کرده و صبح همان روز با حالتی وحشت زده به خانه آقای نجاتی رفت و جریان را به خانواده وی اطلاع داد. (متن شکایت مادر آقای نجاتی از یکی از افراد گروه در تاریخ ٣٠ تیر ماه ١٣۶٠)

واکنش مسئولان

بنا به اظهار مقامات رسمی، فرد مورد شکایت، رابطه‌ای با سپاه ندارد و از پرنسل کمیته پاسداران نیز نبوده است منتها با کمیته همکارهایی داشته است و هم چنین با رهبری انصار حزب‌الله کرمانشاه نیز نزدیکی دارد. (نامه سپاه پاسداران انقلاب اسلامی)

واکنش خانواده

خانواده آقای نجاتی بعد از ناپدید شدن فرزند ١٧ سالهیشان با مراکز دولتی تماس گرفتند، اما هیچ مرجعی پاسخگو نبود. مادر آقای نجاتی از یکی از افرادی که پسر او را دستگیر کرده بود –این فرد در یک دبیرستان با آقای نجاتی تحصیل می‌کرد و با او اختلافاتی نیز داشت- به شعبه ۴ دادگستری کرمانشاه شکایت کرد و از دادگاه تقاضای دستگیری و انجام تحقیقات از این فرد را کرد. با اینکه این فرد دو بار به دادگاه فرا خوانده شد اما هیچ حکمی علیه او صادر نشد. این فرد بعدها یکی از فرماندهان سپاه پاسداران انقلاب اسلامی شد و در سال ١٣٨٩ به اتفاق دخترش در یک تصادف اتوموبیل کشته شد. (مصاحبه) در یادبود او آمده است، مرحوم در دستگیری و راهنمایی جوانان شهر و دیارش در مسیر انقلاب اسلامی بسیار توانمند و کوشا بود. (روزنامه کیهان)

تأثیرات بر خانواده

بنا بر اطلاعات موجود، مفقودالاثر شدن آقای نجاتی برای خانواده وی بسیار سخت بود و هنوز هم هست. به گفته یکی از نزدیکان وی، «مورد آقای نجاتی، موردی است که از همه بدتره، ما نه جسدی از او داریم، نه قبری ازش داریم که تسلای برای دل آدم باشد. الان سی و خرده‌ای سال از این ماجرا می گذرد.» 

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

 *- گروه شورای یاوری تهیدستان (شیت): این گروه در سال ١٣۵۶ در کرمانشاه تشکیل شد. پس از انقلاب ١٣۵٧ اعضای این گروه به ربودن و دستگیری افراد شناخته شده و هواداران سازمان‌های موجود پرداختند. در آن زمان، تعدادی از اعضای گروه‌های مخالف به شکل مرموزی جان باختند که در افکار عمومی این قتل‌ها به گروه شیت نسبت داده می‌شد.این گروه در سرکوب نیروهای سیاسی بصورت فعال کار می کرد. کارشان به دام انداختن و شناسائی مخالفان بود. آنها افراد را دستگیر می کردند و تحویل زندان می دادند. اگر کسی از طرف آنها دستگیر می شد، آش و لاش به زندان می رسید. بچه ها در زندان می گفتند دستگیر شدن توسط دادستانی و سپاه کم دردتر است تا دستگیر شدن بوسیله این گروه شیت. برای اطلاع بیشتر در باره این گروه به مصاحبه بیداران با آقای محمدرضا اسکندری مراجعه شود.

تصحیح و یا تکمیل کنید