بنیاد عبدالرحمن برومند

برای حقوق بشر در ایران

https://www.iranrights.org
امید، یادبودی در دفاع از حقوق بشر در ایران
یک سرگذشت

سارو قهرمانی

درباره

سن: ۲۴
ملیت: ايران
مذهب: احتمال قوی اسلام
وضعیت تأهل: مجرد

مورد

تاریخ کشته‌شدن: ۲۳ دی ۱۳۹۶
محل: سنندج، استان کردستان، ايران
نحوه کشته‌شدن: مرگ در دوران بازداشت/زندان
اتهامات: اتهام نامعلوم
سن در زمان ارتکاب جرم: ۲۴

ملاحظات

مدتی قبل از مرگ در بازداشتگاه اداره اطلاعات سنندج، نامزد کرده بود و برای تدارک مقدمات عروسی از تهران به زادگاهش سنندج بازگشته بود. 

اطلاعات در خصوص کشته شدن آقای سارو قهرمانی، فرزند محمد، از طریق خبرگزاری تسنیم (۲۵ دی ۱۳۹۶) و سایت کردپا (۲۴ دی ۱۳۹۶) منتشر شده است. اطلاعات تکمیلی این پرونده از طریق سایت هرانا (۳۰ دی ۱۳۹۶)، خبرگزاری مهر(۲۴ دی ۱۳۹۶)، سایت خبری-تحلیلی زیتون (۲۴ دی ۱۳۹۶)، رادیو فردا (۲۴ دی ۱۳۹۶)، ایران وایر (۲۵ دی ۱۳۹۶) و کیهان لندن (۲۶ دی ۱۳۹۶) به دست آمده است.

آقای قهرمانی ۲۴ ساله بود. او فردی آرام، محجوب و خانواده‌ دوست بود. (رادیو فردا، ۲۴ دی ۱۳۹۶؛ کیهان لندن، ۲۶ دی ۱۳۹۶) او زمانی که کمتر از ۱۸ سال داشت به عنوان هوادار حزب دموکرات کردستان (۱) دستگیر و به مدت دو سال زندانی شد. (کیهان لندن، ۲۶ دی ۱۳۹۶؛ ایران وایر، ۲۵ دی ۱۳۹۶)

آقای قهرمانی مدتی قبل از زمستان ۱۳۹۷ نامزد کرده بود و قصد ازدواج داشت. (رادیو فردا، ۲۴ دی ۱۳۹۶؛ کیهان لندن، ۲۶ دی ۱۳۹۶) 

این پرونده به کشته شدن آقای قهرمانی در بازداشتگاه مرتبط است.

اعتراضات سراسری

اعتراض‌های عمومی مردمی از روز پنج‌شنبه، هفتم دی ماه ۱۳۹۶ آغاز شد. در نخستین روز، هزاران نفر در مشهد، کاشمر، بیرجند و نیشابور در تظاهرات «نه به گرانی» شرکت کردند. در ویدئوهایی که در شبکه‌های اجتماعی و رسانه‌ها از این تجمع‌ها منتشر شد، معترضان شعارهای سیاسی بر علیه برخی از حاکمان هم  سر می‌دادند. در روز دوم، اعتراضات به شهرهای دیگر ایران ازجمله اصفهان، شیراز، تبریز، رشت، ساری، قوچان، سبزوار و خرم‌آباد کشیده شد و شعار معترضان بر علیه ارکان جمهوری اسلامی و شخص رهبر تبدیل شد. با پیوستن قم به شهرهای معترض، شعارهایی در حمایت از رضا شاه پهلوی داده شد. در روز سوم اعتراضات، همزمان با برگزاری مراسم حکومتی ۹ دی در مصلای تهران، اعتراضات در شهرهای ایران ادامه داشت و دست کم دو نفر در شهر دورود استان لرستان کشته شدند. در این روز اعتراضات در شهرهای کرمانشاه، دزفول، گوهردشت کرج، رشت، اراک، شیراز، شهرکرد، خرم‌آباد، زنجان، بندرعباس، سمنان و هشتگرد ادامه یافت و درگیری‌هایی بین معترضان و نیروهای حکومتی به وجود آمد. روز دهم دی ماه، اعتراضات در تهران، مشهد، کرمانشاه، رشت، اراک، تبریز، مراغه، بهشهر، چابهار، هشتگرد، ارومیه، دورود، و ملایر ادامه یافت. تلویزیون ایران از کشته شدن ۱۰ نفر در اعتراضات خبر داد و نماینده ایذه اعلام کرد که در این شهر ۲ نفر کشته شده‌اند. استانداری همدان نیز از کشته شدن ۳ نفر خبر داد. حسن روحانی، رییس‌جمهوری، در جمع هیات وزیران برای نخستین بار نسبت به اعتراضات واکنش نشان داد و با تاکید بر حق اعتراض آرام، گفت که دولت اغتشاش را تحمل نمی‌کند. در پنجمین روز از اعتراضات، یازدهم دی ماه، اعتراضات به خشونت کشیده شد و در قهدریجان اصفهان یک مرکز پلیس به آتش کشیده شد که در پی آن ۶ نفر کشته شدند.

سنندج هم یکی از شهرهایی بود که از روزهای نخست شاهد تظاهرات مردمی بود. در جریان این تظاهرات ده‌ها نفر دستگیر شدند و لااقل ۴ نفر از آن‌ها در بازداشتگاه‌های این شهر کشته شدند. (۲) 

هفت روز پس از ناآرامی‌ها، طرفداران حکومت به دعوت نهادهای دولتی در شهرهای مختلف به راهپیمایی پرداختند و اعتراضات را محکوم کردند. در این روز در چند شهر اعتراضات کوچکی شکل گرفت، اما اعتراضات رو به کاهش گذاشت. در طول این اعتراضات شبکه‌های اجتماعی اینستاگرام و تلگرام با محدودیت مواجه شد و فیلترینگ تلگرام پس از آن نیز ادامه یافت.

از زمان برگزاری تظاهرات سراسری تا سالگرد آن در دی ماه ۱۳۹۷ مقامات حکومت ایران با واکنش‌های متفاوتی از مرتبط دانستن آن به رقابت‌های داخلی تا نسبت دادن آن به «دشمن خارجی» نسبت به اتفاقات نشان دادند.

اعتراضات به شرایط اقتصادی همچنان ادامه دارد و در ماه‌های اخیر با اعتصاب کارگران برخی کارخانه‌ها از جمله کارخانه فولاد اهواز و نیشکر هفت‌تپه تداوم پیدا کرده است.

دستگیری و مرگ

طبق اطلاعات منتشر شده از سوی خانواده و نزدیکان آقای قهرمانی، او از روز ۱۲ یا ۱۳ دی ماه مفقود شده بود. آن‌ها معتقدند آقای قهرمانی از آن زمان تا حدود ۱۰ روز بعد در بازداشتگاه اداره اطلاعات سنندج نگهداری می‌شده است. (ایران وایر، ۲۵ دی ۱۳۹۶؛ هرانا، ۳۰ دی ۱۳۹۶؛ کیهان لندن، ۲۶ دی ۱۳۹۶)

آقای قهرمانی ۱۲ دی ۱۳۹۶ مفقود شد و جسدش ۲۳ دی به خانواده‌اش تحویل داده شد. هرچند به جای آثار گلوله، کبودی ناشی از ضرب و شتم روی بدنش دیده شده، مسئولان گفته‌اند او در درگیری مسلحانه غیرمرتبط با تظاهرات سراسری کشته شده است. 

بنا به اظهار مقامات رسمی، آقای قهرمانی دستگیر نشده بود. به گفته این مقامات، او روز ۴ دی ۱۳۹۶ در یک پارکینگ‌ شهر سنندج «اقدام به تهدید مسلحانه یکی از شهروندان» کرده و سپس از محل دور شده است. مقامات رسمی گفته‌اند که با شکایت آن شهروند، آقای قهرمانی تحت تعقیب قرار گرفته است. (تسنیم، ۲۵ دی ۱۳۹۶) شواهد کافی مبنی بر بروز درگیری مسلحانه در شهر سنندج وجود ندارد.

واکنش مسئولان

ماموران اداره اطلاعات سنندج، ۲۲ دی ۱۳۹۶ در تماس با منزل خانواده آقای قهرمانی، از آن‌ها خواستند برای تحویل گرفتن جسد فرزندشان به این اداره مراجعه کنند. پدر و مادر آقای قهرمانی صبح ۲۳ دی ماه جسد فرزندشان را تحویل گرفتند و همراه با ماموران اداره اطلاعات او را در محلی که آن‌ها تعیین کرده بودند به خاک سپردند. (هرانا، ۳۰ دی ۱۳۹۶؛ کردپا، ۲۴ دی ۱۳۹۶)

فرماندار سنندج روز ۲۴ دی‌ ماه، یک روز بعد از انتشار خبر کشته شدن آقای قهرمانی، اعلام کرد که او در دی ماه ۱۳۹۶، بدون توجه به «فرمان ایست ماموران» قصد فرار داشته و سپس به طرف آن‌ها تیراندازی کرده است. به گفته این مسئول، او در اثر تیراندازی متقابل نیروهای حکومتی کشته شده است. فرماندار سنندج به زمان دقیق این اتفاق اشاره‌ای نکرد. (تسنیم، ۲۵ دی ۱۳۹۶)

خبرگزاری‌های دولتی و تلویزیون ایران ۲۴ دی ۱۳۹۶، ویدیویی را منتشر کردند که در آن پدر آقای قهرمانی، از عضویت او در یک گروه مسلح کرد مخالف جمهوری اسلامی خبر داده بود. او در این ویدیو گفت که پسرش در درگیری مسلحانه کشته شده است. (خبرگزاری مهر، ۲۴ دی ۱۳۹۶)

با این‌حال ماموران اداره اطلاعات اجازه برگزاری مراسم ختم آقای قهرمانی در مسجد را ندادند و چند مامور لباس شخصی در مراسمی که در منزل آقای قهرمانی برگزار می‌شد حضور پیدا کردند. آن‌ها مراسم را عصر آن روز قطع کردند و به هیچ کس از اقوام و آشنایان اجازه ماندن در منزل خانواده آقای قهرمانی را ندادند. (هرانا، ۳۰ دی ۱۳۹۶؛ کیهان لندن، ۲۶ دی ۱۳۹۶)

رسانه‌های رسمی همچنین از سابقه بازداشت او به دلیل ارتباط با یک گروه مسلح کرد در سال ۱۳۹۱ و اتهام «تلاش برای ترور» یک نفر خبر دادند. به گفته این منابع، آقای قهرمانی در آن زمان ۲ سال را در زندان گذراند. (تسنیم، ۲۵ دی ۱۳۹۶)

واکنش خانواده

خبر درگذشت آقای قهرمانی در ۲۴ دی ۱۳۹۷ توسط رسانه‌های مستقل از قول نزدیکان او منتشر شد. طبق این اطلاعات آقای قهرمانی ۲۲ یا ۲۳ دی ماه ۱۳۹۷ در بازداشتگاه اداره اطلاعات سنندج زیر شکنجه کشته شده است. (کردپا، ۲۴ دی ۱۳۹۶؛ هرانا، ۳۰ دی ۱۳۹۶) طبق این اطلاعات و بررسی‌های گروه مستقلی تحت عنوان «کمیته پیگیری بازداشت‌های دی ماه ۹۶» که همان روزها کار خود را برای اطلاع‌رسانی در مورد وضعیت افراد بازداشت شده در حوادث دی ماه ۱۳۹۶ آغاز کرده بود، آقای قهرمانی از ۱۲ یا ۱۳ دی ۱۳۹۶ مفقود شده بود. (کردپا، ۲۴ دی ۱۳۹۶؛ هرانا، ۳۰ دی ۱۳۹۶؛ کیهان لندن، ۲۶ دی ۱۳۹۶) نزدیکان آقای قهرمانی با توجه به مشاهدات والدین او بعد از شناسایی جسد فرزندشان، کشته شدن آقای قهرمانی در درگیری مسلحانه را زیر سوال برده‌اند. آن‌ها از قول مادر آقای قهرمانی تاکید می‌کنند که «جای گلوله بر بدن» او نبوده است بلکه «آثار کبودی»‌ ناشی از ضرب و شتم  بر روی بدن او دیده شده است. (سایت خبری-تحلیلی زیتون، ۲۴ دی ۱۳۹۶؛ ایران وایر، ۲۵ دی ۱۳۹۶)

نزدیکان آقای قهرمانی همچنان تاکید می‌کنند که اگر به گفته مقامات رسمی او به دلیل ایجاد ارعاب از ۴ دی ۱۳۹۶ تحت تعقیب بوده است، چطور تا ۱۲ یا ۱۳ دی آزادانه در شهر رفت و آمد داشته است و کسی برای جلب او مراجعه نکرده است. (ایران وایر، ۲۵ دی ۱۳۹۶؛ کیهان لندن، ۲۶ دی ۱۳۹۶) نبود شواهد کافی در مورد درگیری مسلحانه‌ای که به قول مسئولان منجر به کشته شدن آقای قهرمانی شده، از دیگر استدلال‌های نزدیکان او برای رد این ادعاست. به نظر آن‌ها در حالی که اخبار مرتبط با درگیری‌های مسلحانه در شهرهای مرزی استان کردستان و سایر استان‌های مرزی اغلب با جزییات در رسانه‌ها منتشر می‌شود، نبود اطلاعات در مورد این درگیری در مرکز استان کردستان، تردید برانگیز است. (کیهان لندن، ۲۶ دی ۱۳۹۶) فاصله بین زمان مفقود شدن آقای قهرمانی و زمان تحویل جسد به خانواده از دیگر دلایلی است که نزدیکان او روایت رسمی را نمی‌پذیرند. (کیهان لندن، ۲۶ دی ۱۳۹۶؛ رادیو فردا، ۲۴ دی ۱۳۹۶) نهادهای حقوق بشری گزارش داده‌اند که گفت‌وگوی تلویزیونی پدر آقای قهرمانی در محکوم کردن فرزندش و انتصاب او به یک گروه مسلح کرد با ارعاب و تهدید ماموران اداره اطلاعات سنندج انجام شده است. (هرانا، ۳۰ دی ۱۳۹۶) به گفته اعضای خانواده آقای قهرمانی، او هیچگاه فعالیت مسلحانه نداشته است و به همین دلیل حکم ۵ سال زندان او در سال ۱۳۹۱، به دو سال کاهش پیدا کرده بود. (کیهان لندن، ۲۶ دی ۱۳۹۶)

خلاصه‌ای از ایرادا‌های حقوق دادرسی آقای سارو قهرمانی

بر اساس اطلاعات منتشر شده در رسانه‌ها و اظهارات خانواده، ساروقهرمانی در بازداشتگاه اداره اطلاعات در اثر ضرب و جرح کشته شده است. با این وجود فرماندار سنندج روز ۲۴ دی‌ ماه ۱۳۹۶ اعلام کرد که او در دی ماه ۱۳۹۶، بدون توجه به فرمان ایست ماموران  قصد فرار داشته و سپس به طرف آن‌ها تیراندازی کرده است. به گفته این مسئول، او در اثر تیراندازی متقابل نیروهای حکومتی کشته شده است. در هر دو فرض کشته شدن سارو قهرمانی خلاف قانون بوده است. بر اساس قوانین ایران شکنجه و ضرب و جرح متهم کاملا ممنوع بوده و مامور خاطی مجرم قلمداد می‌‌شود. اگر در اثر شکنجه، متهم فوت کند لازم است موضوع در قالب قتل عمد مطرح شود. بر اساس اطلاعات موجود مقامات قضایی از ابتدا و بدون انجام تحقیقات لازم مساله قتل را منتفی دانستند حال آنکه لازم بود ابتدا تحقیقات لازم در دادسرا انجام شده و سپس اظهار نظر شود.

در فرض دوم هم تیراندازی مامورین به سمت سارو قهرمانی فاقد وجاهت قانونی بوده است. زیرا بر اساس «قانون بکارگیری سلاح توسط مامورین نیروهای مسلح در موارد ضروری» استفاده از سلاح دارای ضوابطی است همچون اینکه باید ضرورت داشته باشد و قبل از تیراندازی اخطار داده شده و سپس تیر هوایی و بعد تیراندازی به ناحیه کمر به پایین انجام شود. اگر با وجود تمامی این موارد مقصود حاصل نشود تیراندازی کمر به بالا امکان پذیر است.

به هر حال در هر دو فرض لازم بود پرونده‌ای تشکیل شده و تحقیقات لازم انجام می‌شد. ضروری بود جسد به پزشکی قانونی منتقل شده و علت مرگ مشخص می‌شد. با توجه به رعایت نشدن این موارد و اظهارات ضد و نقیض مسئولین به نظر می‌رسد مرگ آقای قهرمانی بر اساس ضوابط قانونی مورد بررسی قرار نگرفته است.

---------------------------------------------

۱)  حزب دموکرات کردستان ايران در سال ١٣٢۴ با هدف خودمختاری برای کردستان در شمال غربی ایران تأسیس   شد.  پس از انقلاب اسلامی، اختلافات بین دولت جمهوری اسلامی شیعه و استان عمدتاً سنی‌نشین کردستان در مورد حقوق و نقش اقلیتها در تدوین  قانون اساسی، تعیین مذهب شیعه به عنوان دین رسمی کشور، و مخصوصا مساله خودمختاری کردستان به درگیریهایی شدید و گاه مسلحانه بین سپاه پاسداران و پیشمرگان (قوای مسلح حزب دمکرات کردستان) انجامید. حزب دموکرات کردستان رفراندم ١٢ فروردین را تحریم کرد. آیت‌الله خمینی در روز ٢٨ مرداد ١٣۵٨ حزب دمکرات کردستان را «غیر رسمی و غیر قانونی» اعلام کرد و آن را «حزب شیطان» خواند. اعدامهای دسته جمعی و نبرد سخت مسلحانه تا ماه‌ها در منطقه ادامه داشت. در طی ۴ سال بعد، حزب دمکرات قدرت خود را در ناحیه تا حد زیادی از دست داد.  چند تن از رهبران حزب دموکرات کردستان ترور شده‌اند. در سال ۱۳۸۵ و در پی اختلافات داخلی، حزب دموکرات دچار انشعاب شد و به دو تشکیلات «حزب دموکرات کردستان ایران»‌ و «حزب دموکرات کردستان»‌ تقسیم شد.

۲)  یک نماینده مجلس از قول رییس سازمان زندان‌های ایران گفت که ۴۹۷۲ نفر در جریان اعتراضات سراسری دستگیر شدند. دست کم ۱۵ نفر از دستگیرشدگان در شرایط مشکوکی در بازداشت درگذشتند، اما مقامات ایران مسئولیت مرگ آنها را بر عهده نگرفتند. تعداد کشته‌شدگان در درگیری‌های خیابانی تا شامگاه روز ششم از سوی مقامات ایران ۲۱ نفر اعلام شد. اخبار رسمی همچنین از کشته شدن دو دانش‌آموز در جریان تظاهرات خبر داد.

 

تصحیح و یا تکمیل کنید