امید، یادبودی در دفاع از حقوق بشر در ایران
یک سرگذشت

هیتوشی ایگاراشی

درباره

سن: ۴۴
ملیت: ژاپن
مذهب: نامعلوم
وضعیت تأهل: نامعلوم

مورد

تاریخ اعدام: ۲۱ تیر ۱۳۷۰
محل: ژاپن
نحوه اعدام: فراقضایی- سلاح سرد

موارد نقض حقوق بشر در این مورد

اعدامهای فراقضایی


سازمان های ملی و بین الملل حقوق بشر به کرات مقامات جمهوری اسلامی ایران را، از بدو تأسیس تا کنون، در مورد اعدام های فرا قضایی مخالفین چه در داخل و چه در خارج ازکشور شماتت کرده اند. گرچه گزارشاتی در مورد قتل بیش از دویست نفر دردست می باشد اما تعداد دقیق قربانیان این قتل‌ها هنوز نامعلوم است.

اعدام های فرا قضائی در ایران به ندرت پی گیری شده. چند فقره ای که در شرائط استثنایی، تحت فشار افکار عمومی، پی گیری شده به کشف مسئولیت مقامات اطلاعاتی کشور منتهی گردیده است. درخارج از کشور در ممالکی چون فیلیپین، اندونزی، ژاپن، هند و پاکستان در آسیا، و دوبی، عراق، و ترکیه در خاور میانه تا قبرس، فرانسه، ایتالیا، اطریش، سوئیس، آلمان، نروژ، سوئد و انگلستان در اروپا، و ایالات متحده آمریکا در آنسوی اقیانوس آتلانتیک، مخالفین به طرق مختلف توسط مأمورین جمهوری اسلامی مورد سؤقصد قرار گرفته و کشته شده اند. در بیشتر موارد مظنونی شناسایی نشده ومقامات محلی حکم بازداشتی صادر نکرده اند. اما شواهد، مدارک و ردپا هایی که از تحقیقات پلیس و مقامات قضایی محلی به دست آمده همه فرضیه جنایت دولتی را تأئید می کند.

 نوع تشکیلات و اجرای این قتلها دال بر وجود الگوی واحدی است که بنا به گفته دادستان سوئیسی، رولان شاتلن، دارای  پارامترها مشترک و یک برنامه ریزی دقیق می باشد.از تشابهات بین این قتل ها در کشور های مختلف چنین استنباط شده که دولت ایران آمر اصلی این جنایات است. درتحقیقاتی که در باره  قتل شخصیت های شناخته شده در فرانسه، آلمان و سوئیس انجام شده مدارک و اسنادی به دست آمده دال بر مشارکت و مباشرت مقامات و مستخدمین دولت جمهوری اسلامی.

در فرانسه معاون وزارت پست و تلگراف جمهوری اسلامی غیاباً به جرم قتل دو تن از مخالفین ایرانی به حبس ابد محکوم شد. در آلمان (برلن) مأمورین اطلاعاتی جمهوری اسلامی و حزب الله لبنان به جرم قتل چهار تن از مخالفین جمهوری اسلامی به حبس ابد محکوم شدند. در ارتباط با همین جنایت، مقامات قضایی آلمان یک قرار توقیف بین المللی برعلیه وزیر اطلاعات و امنیت وقت صادر کردند.  دادگاه جنایی برلن، که به این قتل رسیدگی می کرد، رسماً اعلام نمود که عالیترین مقامات دولت جمهوری اسلامی ایران دستور این قتل را صادر کرده اند. تصمیم این قتل در یک کمیته ای به نام "کمیته عملیات ویژه" اخذ شده که اعضای آن عبارتند از: رئیس جمهور، وزیر اطلاعات و امنیت (وواک)، وزیر امور خارجه، نمایندگان دستگاه های امنیتی و سایر سازمان ها و سرانجام رهبر انقلاب.

مقامات رسمی جمهوری اسلامی مسئولیت شماری چند از این جنایات را به عهده گرفته، در حالیکه نقش نظام را در وقوع قتل ها دیگر مصرانه تکذیب نموده اند. در طول دهه هفتاد مسئولین هرگونه دخالت را در اعدام های فرا قضایی تکذیب کرده اند. اکثر اوقات رژیم این جنایات را به اعضای اپوزیسیون نسبت می دهد. معهذا این جنایات ازنظر آرمانی و حقوقی از بدو تشکیل نظام توسط مقاماتش توجیه شده.

در بهار سال هزار و سیصد و پنجاه و هشت، اولین قاضی شرع دادگاه های انقلاب اسلامی تصمیم نظام را مبنی بر اجرای اعدام های فرا قضایی رسماً اعلام نمود و این تصمیم را چنین توجیح نمود :

 

"...این ها محکوم به اعدام شدند،  در نظر ملت ایران اگر کسی بخواهد در خارج، در هر کشوری، آن ها را ترور کند، هیچ دولتی حق ندارد او را به عنوان تروریست محاکمه کند؛ زیرا او عامل اجرای حکم دادگاه انقلابی اسلامی است. لذا آن ها مهدور الدم هستند و در هر جا باشند حکم در باره آن ها همین است. افراد را در کشورهای خارجی اعدام کند، عامل اجرای حکم دادگاه محسوب خواهد شد."


این سیاست نظام در طول تاریخش تداوم داشته چنانچه بیش از ده سال پس از این اظهارات، وزیر اطلاعات و امنیت نظام در حالیکه در مورد موفقیت های نیروهای امنیتی سخن می راند در مورد حذف مخالفین چنین اشاره کرد:

 

" بعلاوه ما موفق شدیم به بسیاری از این گروهک ها در خارج از کشور و در سر مرز ضرباتی وارد کنیم."

نقض حقوق بشر

بر اساس اطلاعات موجود، حقوق بشری که در زیر می آید در مورد این شخص نقض شده است:

  • حق آزادی و امنیت شخصی و حق مصونیت از دستگیری و بازداشت خودسرانه

اعلامیه جهانی حقوق بشر، ماده ٣ ؛ میثاق بین المللی حقوق مدنی و سیاسی، ماده (١)٩

    • حق محکوم نشدن برای انجام یا عدم انجام عملی که در زمان فعل یا ترک فعل، به موجب قوانین ملی یا بین المللی جرم شناخته نمی شده است

اعلامیه جهانی حقوق بشر، ماده (٢)١١ میثاق بین المللی حقوق مدنی و سیاسی، ماده ١٥، ماده (٢)٦

  • حق آزادی فکر، وجدان و مذهب از جمله حق ابراز و تغییر مذهب یا معتقدات، چه فردی و چه جمعی

اعلامیه جهانی حقوق بشر، ماده ١٨؛ میثاق بین المللی حقوق مدنی و سیاسی، ماده (١)١٨، ماده (٢)١٨، ماده (١)٦ ، ماده (٢)٦؛ اعلامیه در باره از میان برداشتن همه شکل‌های نارواداری و تبعیض مبتنی بردین یا اعتقاد، ماده ١، ماده ٦

کمیته حقوق بشر سازمان ملل در توضیحات کلی خود (٤٨)٢٢ به تاریخ ٢٠ جولای ١٩٩٣ تصریح کرده است که آزادی "داشتن یا برگزیدن" یک مذهب یا عقیده شامل آزادی انتخاب مذهب یا عقیده است، نیز شامل حق تغییر مذهب یا عقیده یا حق برگزیدن دیدگاه‌های الحادی و حق حفظ مذهب یاعقیده خویش می‌باشد. ماده ۱۸، پاراگراف ۲ میثاق بین المللی حقوق مدنی و سیاسی اعمال فشاری را که به حق داشتن یا انتخاب مذهب یا معتقدات لطمه وارد آورد منع می‌کند، از جمله استفاده از تهدید، فشارهای جسمی و تنبیه‌های جزائی برای مجبور کردن افراد متدین یا غیر مذهبی جهت گرویدن به عقاید مذهبی یا پیوستن به گروه‌ها، ترک مذهب یا معتقدات، یا تغییر مذهب‌شان را.

  • حق متمتع شدن از فرهنگ خاص خود و متدین بودن به دین خود مجتمعاً با افراد گروه خود به عنوان عضو اقلیت قومی یا مذهبی

اعلامیه جهانی حقوق بشر، ماده ١٨؛ میثاق بین المللی حقوق مدنی و سیاسی، ماده ٢٧

حق برخورداری ازحداقل تضمینهای آیین دادرسی

  • حق متهم به اصل برائت تا زمانی که در یک دادگاه صالح، مستقل و بی طرف مقصر بودن او بر طبق قانون محرز شود

اعلامیه جهانی حقوق بشر، ماده (١)١١ ، میثاق بین المللی حقوق مدنی و سیاسی، %ماده (٢)١٤

        %viol_iccpr_14.2%

حقوق مربوط به دوران بازداشت پیش از محاکمه

  • حق متهم به تفهیم فوری اتهام

میثاق بین المللی حقوق مدنی و سیاسی، ماده (٢)٩، ماده (٣)١٤

  • حق داشتن وکیل و حق داشتن وقت و تسهیلات کافی برای تهیه دفاعیات خود و ارتباط با وکیل منتخب خود

اصول اساسی نقش وکلا، ضمیمه، ماده ١، ماده ٦، ماده ٨، میثاق بین المللی حقوق مدنی و سیاسی، ماده (٣)١٤ ب

  • حق مصونیت در مقابل هر نوع خشونت، شکنجه و یا بی احترامی به حیثیت ذاتی شخص انسان

میثاق بین المللی حقوق مدنی و سیاسی، ماده ٧؛ کنوانسیون ضد شکنجه، مجازاتهای بیرحمانه، غیر انسانی یا اهانت آمیز، ماده ١، ماده ٢

حقوق مربوط به محاکمه

      • حق برخورداری از یک محاکمه علنی و منصفانه در مدت زمان معقول

میثاق بین المللی حقوق مدنی و سیاسی، ماده (٣)٩ ، ماده (١)١٤

  • حق سؤال از شهودی که علیه او شهادت می دهند و حق دعوت و سؤال از شهود برای دفاع در شرایطی برابر با شهود دادستان

میثاق بین المللی حقوق مدنی و سیاسی، ماده (٣)١٤ ه

حقوق مربوط به حکم

  • حق درخواست رسیدگی به جرم و محکومیت در یک دادگاه عالی‌تر

میثاق بین المللی حقوق مدنی و سیاسی، ماده (٥)١٤

  • حق درخواست عفو یا تخفیف مجازات

میثاق بین المللی حقوق مدنی و سیاسی، ماده (٤)٦

حکم اعدام

  • حق زندگی، حق ذاتی انسان است و نباید فردی را خودسرانه از آن محروم کرد

اعلامیه جهانی حقوق بشر، ماده ٣ ؛ میثاق بین المللی حقوق مدنی و سیاسی، ماده (١)٦، ماده (١)٩؛ دومین پروتکل اختیاری میثاق بین المللی حقوق مدنی و سیاسی برای الغای مجازات اعدام، ماده ١

  • حق مصونیت در مقابل مجازات بیرحمانه، غیرانسانی و اهانت آمیز

میثاق بین المللی حقوق مدنی و سیاسی، ماده ٧؛ کنوانسیون ضد شکنجه، مجازاتهای بیرحمانه، غیر انسانی یا اهانت آمیز، ماده ١، ماده ٢

ملاحظات

آقای هیتوشی ایگاراشی یکی از صدها قربانی اعدام های فراقضایی است که از بدو پیدایش نظام جمهوری اسلامی در خارج از کشور به وقوع پیوسته. در بسیاری از این موارد عاملین قتل‌ها مأمورین جمهوری اسلامی بوده اند و یا می‌توان منطقاً فرض نمود این قتل‌ها نتیجه سیاست این دولت در سطوح مختلف آن است. اطلاعات مربوط به اعدام فراقضایی آقای هیتاشی ایگاراشی از روزنامه جمهوری اسلامی (۱۳ و ۲۵ اسفند ۱۳۶۹ - ۲۶ تیر ۱۳۷۰)، روزنامه نیویورک تایمز (۱۳ ژوئیه ۱۹۹۱)، متن سخنرانی استاد شیگمی ایناگا در کنفرانس گفتگوی تمدن‌ها در دانشگاه سازمان ملل متحد (۳۱ژوئیه تا ۳ اوت ۲۰۰۱) و گزارش سازمان عفو بین الملل (۱ ماه مه ۱۹۹۷)، اخذ شده است .

آقای ایگاراشی، استاد محترم تمدن اسلامی در ژاپن، از جمله کتاب ابن اسینا "قانون درپزشکی" و رمان سلمان رشدی "آیات شیطانی" را به زبان ژاپنی ترجمه کرده بود. در سال ۱۳۶۷ آیت الله روح الله خمینی در فتوای خویش در مورد رمان رشدی، مؤلف، ناشرین و همه ی دست اندرکاران چاپ و توزیع این کتاب را به مرگ محکوم نمود.

قتل آقای ایگاراشی با ترجمه ی رمان "آیات شیطانی" مربوط است. پس از مرگ آیت الله خمینی، جانشینان وی فتوایش را تأئید و تمدید نمودند. در ۲۶ بهمن ۱۳۶۸ آیت الله صانعی، رئیس بنیاد دولتی ۱۵ خرداد در یک برنامه تلویزیونی حضور یافت و برای مجریان این فتوی جایزه ی نقدی تعیین نمود. این جایزه برای عوامل ایرانی تبار سه میلیون دلار و برای غیر ایرانیان یک میلیوندلار بود. بنیاد پانزده خرداد در ۲۴ اسفند ماه ۱۳۷۰ این ارقام را دوبرابر کرده و مسئولیت حفاظت، مخارج و خسارات مالی که اجرای فتوی به دنبال دارد را به عهده گرفت. (جمهوری اسلامی ۲۵ اسفند ۱۳۷۰).

آقای ایگاراشی تنها قربانی این فتوی نیست؛ مقامات جمهوری اسلامی افراد دیگری را که در ترجمه یا نشر این رمان نقش داشته‌اند مورد هدف قرار داده است. در ۱۲ تیر ماه ۱۳۷۰، اِتوره کاپریولی مترجم ایتالیایی "آیه‌های شیطانی" موردحمله‌ی یک مهاجم قرار گرفت که وی را به ضرب چاقو زخمی نمود. آقای کاپریولی از این حادثه جان به در برد. پلیس قضایی ایتالیا در این مورد اعلام کرد که شخص مهاجم با سفارت ایران در تماس بوده است. در ۱۹ مهرماه ۱۳۷۲، ویلیام نیگارد، ناشر "آیه‌های شیطانی" در نروژ، قربانی یک سوءقصد شد و به طرز معجزه آسایی جان به در برد. در پی این سوءقصد دولت نروژ سفیر خود را در جمهوری اسلامی باز خواند.

دستگیری و بازداشت

اقای ایگاراشی هیچگاه بازداشت نشد.

دادگاه

آقای ایگاراشی در محکمه‌ای حضور نیافت، و دادگاه علنی برای بررسی اتهامات وی تشکیل نشد. معلوم نیست که وی در یک دادگاه مخفی، غیاباً محاکمه شده است یا نه.

اتهامات

اتهام مشخصی علناً به آقای ایگاراشی وارد نشد؛ اما در فتوای خویش بر علیه کتاب "آیات شیطانی"‌، آیت الله خمینی اشخاصی که در چاپ و نشر و توزیع این کتاب دخیل بوده اند را به توهین به مقدسات مسلمین متهم کرده بود.

مدارک و شواهد

"آیات شیطانی" به زبان ژاپنی.

دفاعیات

آقای ایگاراشی قبل از کشته شدن فرصت دفاع از خویش نیافت، اما چون فتوا بر علیه سلمان رشدی منجر به یک بحث کلی در سطح بین الملل شده بود وی در فرصت دیگری در مورد ترجمه ی اثر مذکور توضیحاتی داده بود. بنا به اظهارات آقای شیگمی ایناگا : "ایگاراشی کتاب و نویسنده‌ی آن را وابسته به سنت فکری تصوف و عرفان که در بطن اسلام شکل گرفته است می‌دانست. به نظر ایگاراشی، سلمان رشدی ضد اسلامی نبود، بلکه اقامتش در انگلستان همچون "گذری به هند"، اثر ای. ام. فاستر، نموداری از ادبیات تبعیدی بود و مقایسه آن با هجرت محمد و یا "قصه‌ی غربت غربی" سهروردی دور از منطق نیست. ایگاراشی آیات شیطانی را شکل مدرنی از "آوای نی" جلال الدین رومی تلقی می‌کرد که از جدایی از خداوند/خالق می‌نالید. از نظر ایگاراشی رشدی از جمله شعرای عرفانی و بدعت گذار خشم اسلامی علیه تحجر مذهبی است. وی مایل بود، به عنوان یک شخص بی‌طرف، با ترجمه‌ی کتاب، نظریه ای را مطرح کند که قابلیت خاتمه دادن به این مجادله‌ی بی پایان را داشته باشد.

حکم

روز ۲۵ بهمن ماه ۱۳۶۷ مؤسس جمهوری اسلامی ایران، روح الله خمینی، بر علیه مؤلف و ناشرین کتاب "آیات شیطانی" فتوایی بدین مضمون صادر کرد: "بسمه تعالی انالله و انا الیه راجعون . به اطلاع مسلمانان غیور سراسر جهان می رسانم مؤلف کتاب آیات شیطانی – که علیه اسلام و پیامبر و قرآن تنظیم و چاپ و منتشر شده است – همچنین ناشرین مطلع از محتوای آن، محکوم به اعدام می باشند. از مسلمانان غیور می خواهم تا در هر نقطه که آنان را یافتند، سریعاً آنها را اعدام نمایند تا دیگر کسی جرأت نکند به مقدسات مسلمین توهین نماید و هرکس در این راه کشته شود، شهید است انشاءالله. ضمناً اگر کسی دسترسی به مؤلف کتاب دارد ولی خود قدرت اعدام او را ندارد، او را به مردم معرفی نماید تا به جزای اعمالش برسد. والسلام و علیکم و رحمه الله و برکاته . روح الله الموسوی الخمینی. "در قطعنامه ای که در ۱۴ اسفند ۱۳۶۹ توسط مقامات رسمی دولت جمهوری اسلامی ایران منتشر شد، مقامات این کشور اعلام کردند که فتوای خمینی با مرگ وی باطل نمی شود و این حکم باید به مرحله‌ی اجرا گذاشته شود. روز ۲۱ تیر ماه ۱۳۷۰، جسد آقای ایگاراشی در محوطه دانشگاه تسوکوبا درچند کیلومتری شمال شرقی شهر توکیو توسط سرایداری کشف شد. بنا به گزارش پلیس آقای ایگاراشی در مقابل آسانسور طبقه هفتم دانشکده محل تدریس خود توسط ضربات چاقو که به صورت، گردن و دستهای او وارد شده بود از پای درآمد.

تصحیح کنید