کتاب خاطرات مهدی اصلانی که زیر عنوان «کلاغ و گل سرخ» از انتشارات مجلۀ آرش در تابستان سال ٨٨ در آلمان منتشر شد، و به چاپ سوم هم رسید، اطلاعات ارزنده‌ای درباره وضعیت زندان‌های جمهوری اسلامی در دهه شست (١٣٦٣ تا ١٣٦٧) به دست می‌دهد. نویسنده از هواداران سازمان چریک‌های فدایی خلق (مارکسیست لنینیست) است و در ١٦ آذر ١٣٦٠ در جریان انشعابی که بر سر نزدیکی و وحدت با حزب توده (حزب کمونیست هوادار شوروی) روی می‌دهد، با گرایشی که به جناح ١٦ آذر معروف شد، به فعالیت سیاسی خود ادامه می‌دهد. مهدی اصلانی در این کتاب مشاهدات خود را از زمان دستگیری اش در پاییز سال ١٣٦٣ در تهران تا زمان آزادی در اسفند ١٣٦٧ به تصویر کشیده است. خیره‌سر تنگستونی، عنوان یکی از پیوست‌های این کتاب است که به کاظم خوشابی، یکی از هزاران جانباختۀ کشتار تابستان سال ٦٧ اختصاص یافته است

"آخرین روزهای پیش از قتل عام" فصل ششم از جلد سوم خاطرات زندان ایرج مصداقی است. این خاطرات تحت عنوان نه "زیستن نه مرگ" در استکهلم به چاپ رسیده است. عنوان جلد سوم "تمشک های نا آرام" است. این مجموعه یکی از کامل ترین نمونه های ادبیات زندان در دوران جمهوری اسلامی است. ایرج مصداقی به عنوان هوادار سازمان مجاهدین خلق، از سال ۱۳۶۰ تا ۱۳۷۰ در زندان های جمهوری اسلامی در بند بوده است. متن حاضر مشاهدات نویسنده از کشتار جمعی زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷ را در برمي‌گيرد.

مهرانگیز کار یکی از وکلاو مدافعین سرشناس حقوق زنان در ایران است که در راه کسب حقوق مساوی برای زنان مبار نموده و مطالب بسیاری در دفاع از حقوق زن در نشریات ایران، از جمله مجله ی زنان، به چاپ رسانده. وی در سال ۱۳۷۹ پس از شرکت در کنفرانس برلین، به اتهام دگر اندیشی بازداشت شد و دوماه در زندان انفرادی بود. در پی کوشش محافل بین الملل و سازمان های حقوق بشر مهرانگیز کار با سپردن وثیقه از زندان آزاد شد و برای معالجه به ایالات متحده آمریکا سفر نمود. متن حاضر بخشی از خاطرات و مشاهدات وی در زندان است که پس از آزادی به رشته ی تحریر کشیده است. این بخش نمونه ی گویایی است از تعرض نظام قضایی جمهوری اسلامی ایران به حق استفاده ی متهم از خدمات وکیل مدافع.

داستان اعدام قطب زاده یکی از تلخ ترین حکایت های اوین در سال های ۱۳۶۰-۶۱ است. در عین حال رویش بذری در ذهن ها و گواهی بر این امر که در آن شب های تیره نیز بودند مردانی که بر علیه شکنجه و کشتار و لغو حکم اعدام برای همیشه در ایران می اندیشیدند و اعتقاد داشتند. این داستان و آن شب سال ها در ذهنم زندانی بود، نمی دانم نمی خواستم یا نمی توانستم آن را تصویر کنم. یک بار بر حسب تصادف برای دوست خوبم ناصر مهاجر، آن را تعریف کردم و به توصیه و تشویق او به نوشته در آمد. به او تقدیمش می کنم. محمد رضا همایون

" سه روز تا بینالود" که اکنون در کتابخانه بنیاد برومند در دسترس خوانندگان است، حاصل مصاحبه با محمود، یکی از زندانیان سیاسی سال ،١٣٦٠ است که توانست در راه انتقال از زندان اوین به زندان مشهد از دست نگهبانان خود فرار کند. این خاطرات که نخستین بار در گاهنامه "چشم انداز"، شمارۀ ٧، بهار ١٣٦٩ به چاپ رسید، توسط رضا ناصحی تدوین شده است

گاهنامه فرهنگی، اجتماعی، ادبی "چشم انداز" به کوشش ناصر پاکدامن و محسن یلفانی از بهار سال ١٣٦٩ در فرانسه آغاز به انتشار کرد. در نخستین شماره این نشریه و در توضیح علل انتشار آن می‌خوانیم : «انگیزۀ نخست، نیازی بود به فراهم آوردن "فضایی" برای بحث و گفتگو از آنچه بر ما گذشته است و می‌گذرد. فضایی برای آنان که در ایرانند و هم برای آنان که در بیرون از ایران در تلاش و کوشش و مبارزه اند. و از این رهگذر ادای دینی شده باشد در راه نگهداشت و رواج فرهنگ ایران». آخرین شمارۀ این نشریه در پاییز ١٣٨٤ منتشر شده است. ".

بنا به گفته ی نویسنده : "اين‌ کتاب‌ خاطرات‌ زنانى‌ است‌ که‌ از زندان‌هاى‌ مختلف‌ ايران‌، به‌ زندان‌ دستگرد (اصفهان‌) تبعيد شده‌ بودند و در واقع‌ به‌بخشى‌ از مسائل‌ زندان‌ دستگرد، تبريز و شيراز از سال‌ ۶۰ تا ۶۷ مى‌پردازد... خاطرات‌ هرکدام‌ از زنان‌ و مردان‌ زندانى‌ که‌ کتاب‌ مى‌گردد، گوشه‌اى‌ از زندان‌ را از ديد نويسنده‌ و چگونگى‌ بودن‌ و نگريستن‌ او را نشان‌ مى‌دهد. زندان‌ عرصه يک‌ نبرد روياروى‌ اما ناعادلانه‌ و نابرابر است‌... نظام‌هاى‌ خودکامه‌، خاصه‌ استبداد اسلامى‌، تلاش‌ دارند انسان‌ زندانى‌ راباز توليد کرده‌ تا او از دريچه چشم‌ آنان‌ به‌ جهان‌ بنگرد. وفادار ماندن‌ به‌ باورهاى‌ خود در زندان‌ رژيم‌ اسلامى‌ بازى‌ با مرگ‌ است‌. به‌ ياد زنان‌ و مردان‌ آزاديخواهى‌ که‌ با اين‌ گونه‌ زيستن‌ و جان‌ باختن‌ در اسارتگاه‌هاى‌ رژيم‌، آزادى‌ را پاس‌ داشتند." ونکوور مارس‌ ۱۹۹۶

منیره برادران (م. رها) از اعضای یکی از سازمان های مارکسیستی مخالف نظام جمهوری اسلامی بود که در پائیز سال ۱۳۶۰ دستگیر، و پس از تحمل شکنجه در دوران بازجویی به سه سال حبس محکوم شد. در پایان محکومیت، وی دوباره محاکمه شده و اینبار به ده سال حبس محکوم گشت. منیره برادران در مجموع نه سال عمرش را به جرم اعتقاد به مارکسیسم در زندان های جمهوری اسلامی سپری نمود. وی در پاثیز سال ۱۳۶۹ آزاد شد و شش ماه بعد از ایران مهاجرت نمود. "حقیقت ساده" که در سه جلد به چاپ رسیده، گزارشی است ذیقیمت از مشاهدات و تجربیات منیره برادران در زندان. ارزش این اثر نه تنها مدیون گزارش دقیق آنچه در زندان گذشته و صداقت لحن نویسنده است بلکه شاهدی است استثنایی بر تحول ذهنی و درونی یک فعال سیاسی و اعتقاد راسخ وی به حقوق انسان ها. منیره برادران پس از آزادی همواره در دفاع از حقوق بشر و برای تشکیل کمیسیون های حقیقت یاب در ایران پیشگام بوده است.

نیما پرورش، یکی از هواداران سازمان پیکار (در راه طبقه ی کارگر) در سن پانزده سالگی در سال ۱۳۶۲ دستگیر شد و هفت سال در بازداشت به سر برد. دو سال پس از آزادی ایران را ترک نمود و در اروپا ساکن شد. متن حاضر، به زبان انگلیسی، فصلی است از خاطرات زندان او که تحت عنوان "نبرد نابرابر" منتشر شده. این فصل به آنچه که در سال۱۳۶۷، هنگام کشتار جمعی در زندان ها، بر زندانیان رفت می پردازد.

نویسنده ی این کتاب، از هواداران یکی از سازمان های مارکسیسیتی مخالف نظام جمهوری اسلامی بوده است. وی در شهریور ماه سال ۱۳۶۰ دستگیر و در بهار سال بعد آزاد شد. "خوب نگاه کنید، راستکی است" گزارش مشاهدات پروانه علیزاده در دوران بازداشت است. وی در مورد خاطراتش می نویسد: " اين نوشته گزارش مشاهدات من در زندان های جمهوری اسلامی است و روشن است كه به دوره زندان من و بندهايی كه در آنها به سر برده ام محدود می شود. اين را هم می دانم كه از عهده بيان كامل همين جزء كوچك نيز برنيامده ام. هرچه هست، گوشه ای از واقعيتی است كه در زندان های جمهوری اسلامی می گذرد، و بيان همين واقعيت انگيزه اصلی من برای نوشتن آن بوده است. تنها كوشش كرده ام كه جز آنچه خود ديده ام و جز به همان گونه كه ديده ام چيزی ننويسم. اين نوشته را كاستی بسيار است، اما افزوده ای در كار نيست" .

حسن درویش در پائیز ۱۳۶۰ در مشهد دستگیر شد ودو سال در زندان های "کمیته مرکزی" و "وکیل آباد" این شهر در حبس بود. متن حاضر سه فصل از خاطرات زندان اوست . درمقدمه اش بر این کتاب، ناصر مهاجر، ناشر متن، چنین می نویسد: " کتاب اما بیش از هر چیز گزارشیست از وضعیت زندانهای سیاسی یکی از مهم ترین شهر های ایران در سالهای ۱۳۶۰ تا ۱۳۶۲. گزارشی همه جانبه و موشکافانه که با بینشی انسان دوستانه، برداشتی منصفانه و بیانی شیرین نوشته شده."

گلرخ جهانگیری، یک از فعالین حرکت های سیاسی چپ مخالف با نظام جمهوری اسلامی،در زمستان سال ۱۳۵۹ در شهر لاهیجان دستگیر و به زندان رشت منتقل شد. نزدیک به دوماه بعد وی به تهران منتقل شد. گلرخ جهانگیری به مدت شش ماه در بند بود و سپس از زندان گریخت و پس از دوسال به آلمان مهاجرت نمود. متن حاضر حکایت دوماه اول بازداشت وی در زندان رشت است.